Các nghĩa vụ tài chính về khai thác khoáng sản đóng vai trò then chốt trong việc quản lý tài nguyên quốc gia, đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước và thúc đẩy khai thác bền vững. Hoạt động khai thác khoáng sản không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tài chính để tránh phạt và tranh chấp pháp lý. Cùng ACC Khánh Hòa tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

1. Các nghĩa vụ tài chính về khai thác khoáng sản theo luật

Hoạt động khai thác khoáng sản tại Việt Nam được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật nhằm bảo vệ lợi ích công cộng và môi trường. Theo Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, sửa đổi 2025, tổ chức, cá nhân tham gia khai thác phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tài chính về khai thác khoáng sản, bao gồm các khoản thu ngân sách nhà nước từ hoạt động này. Những nghĩa vụ này không chỉ giúp nhà nước quản lý tài nguyên mà còn khuyến khích sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí. Cụ thể, các khoản chính bao gồm tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và các lệ phí liên quan đến cấp phép, gia hạn.

Thông tư 67/2025/TT-BCT sửa đổi Thông tư 43/2025 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Khoáng sản, làm rõ cơ chế thu các khoản này, đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính về khai thác khoáng sản không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn góp phần vào phát triển kinh tế – xã hội bền vững, vì mọi khoản thu đều được sử dụng cho các mục đích công ích như đầu tư hạ tầng và bảo vệ môi trường. Doanh nghiệp cần theo dõi thường xuyên các thay đổi pháp luật để tránh rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh ngành khoáng sản ngày càng được siết chặt quản lý.

2. Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và cách thức thực hiện

Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản là một trong những khoản thu quan trọng nhất thuộc các nghĩa vụ tài chính về khai thác khoáng sản, được quy định tại Điều 40 của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, sửa đổi 2025. Khoản tiền này được tính dựa trên giá trị khoáng sản dự kiến khai thác, diện tích khu vực và thời hạn giấy phép, nhằm bù đắp cho nhà nước về tài nguyên bị khai thác. Theo Thông tư 67/2025/TT-BCT sửa đổi Thông tư 43/2025, tiền cấp quyền được xác định bằng công thức cụ thể, bao gồm hệ số điều chỉnh theo loại khoáng sản và vị trí địa lý, đảm bảo tính hợp lý và phù hợp với giá thị trường.

Doanh nghiệp phải nộp khoản tiền này một lần khi được cấp giấy phép khai thác, và nếu gia hạn, phải nộp thêm phần tương ứng với thời gian bổ sung. Việc chậm nộp hoặc kê khai sai có thể dẫn đến phạt hành chính từ 20% đến 50% giá trị khoản thu, thậm chí thu hồi giấy phép.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp khai thác cát, sỏi sông hoặc quặng kim loại đã gặp khó khăn do không nắm rõ cách tính, dẫn đến chi phí phát sinh không đáng có. Do đó, việc tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý là cần thiết để đảm bảo tính chính xác, giúp tối ưu hóa dòng tiền trong dự án khai thác. Hơn nữa, khoản tiền này được sử dụng cho quỹ bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng địa phương, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác.

>> Đọc thêm: Dịch vụ xin giấy phép khai thác khoáng sản tại Khánh Hòa

3. Thuế tài nguyên áp dụng cho hoạt động khai thác khoáng sản

Thuế tài nguyên là nghĩa vụ tài chính cốt lõi trong các nghĩa vụ tài chính về khai thác khoáng sản, được quy định tại Chương VII của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, sửa đổi 2025, nhằm thu hồi giá trị tài nguyên mà nhà nước giao cho doanh nghiệp khai thác. Mức thuế được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị khai thác thực tế, dao động từ 1% đến 40% tùy loại khoáng sản, ví dụ như quặng sắt chịu mức 10-15% và cát xây dựng khoảng 5-7%.

Thông tư 67/2025/TT-BCT sửa đổi Thông tư 43/2025 bổ sung chi tiết về cơ sở tính thuế, bao gồm giá bán khoáng sản thô và chi phí vận chuyển hợp lý, giúp tránh tình trạng kê khai thấp để trốn thuế. Doanh nghiệp phải kê khai hàng quý hoặc hàng tháng tùy quy mô, nộp trực tiếp vào ngân sách địa phương nơi khai thác diễn ra.

Trong bối cảnh giá khoáng sản biến động, việc tính thuế dựa trên giá thị trường giúp nhà nước đảm bảo nguồn thu ổn định, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ khai thác tiết kiệm tài nguyên. Nhiều trường hợp vi phạm như khai thác vượt công suất dẫn đến truy thu thuế kèm lãi chậm nộp lên đến 0,03%/ngày, gây áp lực tài chính lớn cho doanh nghiệp.

Để tuân thủ hiệu quả, các công ty nên xây dựng hệ thống kế toán nội bộ chuyên biệt cho hoạt động khoáng sản, theo dõi chặt chẽ sản lượng và giá cả. Tổng thể, thuế tài nguyên không chỉ là gánh nặng mà còn là công cụ thúc đẩy khai thác có trách nhiệm, bảo vệ nguồn tài nguyên cho thế hệ sau.

>> Đọc thêm: Luật sư đất đai tại Khánh Hòa

4. Các khoản phí và lệ phí khác liên quan đến khai thác khoáng sản

Bên cạnh tiền cấp quyền và thuế tài nguyên, các nghĩa vụ tài chính về khai thác khoáng sản còn bao gồm các khoản phí và lệ phí hỗ trợ quản lý hoạt động, được quy định xuyên suốt Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, sửa đổi 2025. Phí bảo vệ môi trường là khoản nổi bật, tính theo đơn vị sản lượng khai thác, nhằm bù đắp chi phí phục hồi đất đai và xử lý chất thải, với mức từ 1.000 đến 50.000 đồng/tấn tùy loại khoáng sản theo Thông tư 67/2025/TT-BCT sửa đổi Thông tư 43/2025. Lệ phí cấp giấy phép khai thác dao động từ 5 triệu đến 20 triệu đồng tùy diện tích và loại hình, nộp một lần khi xin cấp hoặc gia hạn.

Thông tư 67/2025/TT-BCT sửa đổi Thông tư 43/2025 hướng dẫn kê khai các khoản này qua hệ thống điện tử, yêu cầu doanh nghiệp lập báo cáo đánh giá tác động môi trường để tính phí chính xác. Các phí khác như phí thẩm định hồ sơ hoặc phí kiểm tra định kỳ cũng áp dụng, giúp cơ quan nhà nước giám sát chặt chẽ quá trình khai thác. Trong thực tiễn, doanh nghiệp khai thác đá vôi hoặc than thường phải nộp phí môi trường cao do tác động lớn đến hệ sinh thái, và việc chậm nộp có thể dẫn đến đình chỉ hoạt động.

Để quản lý tốt, các công ty nên tích hợp các khoản phí này vào ngân sách dự án từ giai đoạn lập kế hoạch, tránh tình trạng thiếu hụt dòng tiền. Những nghĩa vụ này không chỉ đảm bảo tuân thủ pháp luật mà còn thúc đẩy thực hành khai thác xanh, giảm thiểu ô nhiễm và bảo tồn đa dạng sinh học. Tổng hợp lại, việc thực hiện đầy đủ các khoản phí giúp doanh nghiệp xây dựng uy tín, dễ dàng tiếp cận vốn vay và hợp tác quốc tế trong ngành khoáng sản.

5. Câu hỏi thường gặp

Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản được tính như thế nào?

Tiền cấp quyền được tính dựa trên giá trị dự kiến của khoáng sản khai thác, theo công thức tại Thông tư 67/2025/TT-BCT sửa đổi Thông tư 43/2025, nhân với hệ số điều chỉnh theo loại khoáng sản và thời hạn giấy phép.

Thuế tài nguyên có được khấu trừ chi phí không?

Thuế tài nguyên được tính trên giá trị khai thác sau khi trừ chi phí hợp lý như vận chuyển và chế biến sơ bộ, theo quy định tại Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, sửa đổi 2025 và hướng dẫn của Thông tư 67/2025/TT-BCT sửa đổi Thông tư 43/2025.

Phí bảo vệ môi trường nộp cho cơ quan nào?

Phí bảo vệ môi trường nộp vào quỹ bảo vệ môi trường địa phương, theo Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, sửa đổi 2025 và Thông tư 67/2025/TT-BCT sửa đổi Thông tư 43/2025, với mức tính theo sản lượng khai thác thực tế.

Các nghĩa vụ tài chính về khai thác khoáng sản đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt để đảm bảo hoạt động hợp pháp và bền vững. Việc nắm bắt chi tiết các quy định giúp doanh nghiệp tránh rủi ro tài chính và pháp lý không đáng có. Để nhận tư vấn chuyên sâu, hãy liên hệ ACC Khánh Hòa ngay hôm nay.