Kiểm toán hàng tồn kho đòi hỏi sự cẩn trọng, kỹ năng chuyên môn và tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực kế toán, kiểm toán. Việc thực hiện đúng các bước và thủ tục kiểm toán không chỉ đảm bảo tính trung thực của báo cáo tài chính mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý tài sản. Bài viết này ACC Khánh Hòa sẽ cung cấp thông tin chi tiết về kiểm toán phần hành hàng tồn kho, giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề này. 

1. Hàng tồn kho là gì?

Theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 02 (VAS 02), hàng tồn kho là những tài sản được giữ để bán trong kỳ sản xuất, kinh doanh bình thường, đang trong quá trình sản xuất, kinh doanh dở dang, nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ dùng để sản xuất hoặc cung cấp dịch vụ.

Kiểm toán hàng tồn kho nhằm đảm bảo rằng giá trị hàng tồn kho được trình bày trung thực, hợp lý trên báo cáo tài chính; doanh nghiệp tuân thủ đúng các chính sách kế toán liên quan đến hàng tồn kho; hàng tồn kho được quản lý hiệu quả, tránh thất thoát hoặc gian lận.

2. Hướng dẫn kiểm toán phần hành hàng tồn kho chi tiết

Bước 1: Lập kế hoạch kiểm toán

Hiểu biết về doanh nghiệp và xem xét đặc điểm ngành nghề và chính sách quản lý hàng tồn kho của doanh nghiệp, từ đó đánh giá các rủi ro liên quan đến hàng tồn kho.

Lập kế hoạch kiểm toán thông qua xác định phạm vi kiểm toán, trọng yếu và rủi ro kiểm toán và lên lịch kiểm kê thực địa, đặc biệt với các doanh nghiệp có nhiều kho bãi.

Bước 2: Thực hiện thủ tục kiểm toán

Thủ tục kiểm kê thực tế bằng cách kiểm tra số lượng thực tế, tham gia trực tiếp vào quá trình kiểm kê tại kho và đối chiếu với sổ sách, so sánh kết quả kiểm kê thực tế với số liệu trong sổ kế toán.

Kiểm tra phiếu nhập kho, phiếu xuất kho, hóa đơn mua bán hàng hóa, đảm bảo rằng các giao dịch liên quan đến hàng tồn kho được ghi nhận đầy đủ và đúng kỳ.

Kiểm tra phương pháp tính giá, đánh giá việc áp dụng phương pháp tính giá hàng tồn kho (nhập trước – xuất trước, bình quân gia quyền, giá đích danh), so sánh với chính sách kế toán được thuyết minh trong báo cáo tài chính.

Đánh giá trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho, xem xét các hàng hóa có dấu hiệu giảm giá trị, hư hỏng, tồn đọng và đảm bảo doanh nghiệp đã trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho theo quy định tại Thông tư 48/2019/TT-BTC.

Kiểm tra tính quyền và nghĩa vụ bằng cách xác minh quyền sở hữu của doanh nghiệp đối với hàng tồn kho (ví dụ: hợp đồng mua bán, hóa đơn). Đảm bảo không có hàng hóa thuộc quyền sở hữu của bên thứ ba nhưng được ghi nhận sai.

Bước 3: Đánh giá và kết luận

Tổng hợp các sai sót, rủi ro được phát hiện trong quá trình kiểm toán. Đánh giá ảnh hưởng của sai sót đối với báo cáo tài chính. Lập báo cáo kiểm toán, trình bày ý kiến về tính trung thực, hợp lý của hàng tồn kho.

Xem thêm: Điều kiện thành lập doanh nghiệp kiểm toán chi tiết

3. Các thủ tục kiểm toán bổ sung quan trọng

Phân tích số liệu hàng tồn kho thông qua so sánh số liệu hàng tồn kho giữa các kỳ để phát hiện bất thường, phân tích tỷ lệ hàng tồn kho so với doanh thu để đánh giá hiệu quả quản lý.

Kiểm tra các giao dịch có giá trị lớn, phát sinh gần cuối kỳ hoặc đầu kỳ và xác định các giao dịch nội bộ hoặc giao dịch với bên liên quan để đảm bảo minh bạch.

Đối chiếu với bên thứ ba, gửi thư xác nhận đến nhà cung cấp, khách hàng để xác minh số lượng hàng hóa mua bán, nhập xuất và so sánh các chứng từ đối chiếu với các bên thứ ba để phát hiện gian lận.

Xem thêm: Nội dung của chuẩn mực kiểm toán 1000 theo quy định

4. Các câu hỏi thường gặp 

Tham gia kiểm kê thực tế có bắt buộc không?

Có. Theo VSA 501, kiểm toán viên phải tham gia trực tiếp vào quá trình kiểm kê để đảm bảo bằng chứng kiểm toán đầy đủ và thích hợp.

Doanh nghiệp không lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho có vi phạm không?

Có. Theo quy định tại Thông tư 48/2019/TT-BTC, doanh nghiệp phải lập dự phòng giảm giá đối với hàng tồn kho có giá trị thuần thấp hơn giá gốc.

Khi phát hiện sai sót lớn, kiểm toán viên cần làm gì?

Kiểm toán viên cần báo cáo ngay cho lãnh đạo kiểm toán, trao đổi với khách hàng để điều chỉnh số liệu, đánh giá ảnh hưởng của sai sót đối với báo cáo tài chính.

Có cần gửi thư xác nhận cho nhà cung cấp về hàng tồn kho không?

Không bắt buộc nhưng rất cần thiết trong trường hợp có nghi ngờ về quyền sở hữu hoặc số lượng hàng hóa.

Các phương pháp tính giá nào phổ biến ở Việt Nam?

Các phương pháp tính giá nào phổ biến ở Việt Nam bao gồm:

• Nhập trước – xuất trước (FIFO).
• Bình quân gia quyền.
• Giá đích danh.

Hy vọng bài viết kiểm toán phần hành hàng tồn kho đã cung cấp những thông tin hữu ích cho người đọc. Nếu bạn còn bất kỳ thắc mắc nào hoặc cần thêm sự hỗ trợ, đừng ngần ngại liên hệ với ACC Khánh Hòa để được tư vấn và hỗ trợ một cách nhanh chóng, chuyên nghiệp.