Thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn là một giải pháp thiết yếu giúp doanh nghiệp xử lý hàng hóa tồn đọng, tối ưu hóa dòng tiền và tránh tổn thất lớn hơn. Trong bối cảnh kinh tế biến động, việc thực hiện thủ tục này không chỉ giúp giải phóng vốn mà còn đảm bảo tuân thủ các quy định pháp lý về thuế. Bài viết sẽ phân tích chi tiết các khía cạnh liên quan, mang đến cái nhìn toàn diện cho doanh nghiệp. Cùng ACC Khánh Hòa khám phá sâu hơn.

1. Thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn

Thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn đề cập đến việc doanh nghiệp bán hoặc xử lý hàng hóa tồn kho với mức giá thấp hơn chi phí vốn ban đầu, thường áp dụng cho hàng hóa lỗi thời, hư hỏng hoặc không còn nhu cầu thị trường. Theo quy định tại Luật Thuế GTGT 2024, hoạt động này được coi là giao dịch bán hàng thông thường, yêu cầu doanh nghiệp kê khai và nộp thuế giá trị gia tăng dựa trên giá bán thực tế, ngay cả khi giá thấp hơn vốn. Điều này giúp doanh nghiệp tránh tình trạng hàng tồn kho "chết" làm ùn tắc kho bãi và ảnh hưởng đến báo cáo tài chính.

Hơn nữa, Thông tư 32/2025/TT-BTC hướng dẫn chi tiết về việc ghi nhận chi phí khấu hao hàng tồn kho, cho phép doanh nghiệp trừ lỗ từ hoạt động thanh lý vào chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc định giá hợp lý để tránh bị cơ quan thuế kiểm tra, dẫn đến rủi ro phạt hành chính nếu không chứng minh được tính minh bạch.

Việc thanh lý không chỉ giải phóng không gian kho mà còn tạo cơ hội tái đầu tư vào sản phẩm mới, góp phần cải thiện hiệu quả kinh doanh tổng thể. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lập biên bản thanh lý rõ ràng, ghi nhận đầy đủ giá vốn gốc và giá bán để làm cơ sở hạch toán kế toán chính xác.

2. Tác động thuế của việc thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn

Khi thực hiện thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn, doanh nghiệp phải đối mặt với các tác động thuế đáng kể, đặc biệt là thuế GTGT và thuế TNDN. Theo Luật Thuế GTGT 2024, giá tính thuế GTGT là giá bán chưa bao gồm thuế, và nếu giá bán thấp hơn vốn, doanh nghiệp vẫn phải xuất hóa đơn GTGT với mức thuế suất 10% trên giá trị giao dịch. Điều này có nghĩa là dù lỗ về vốn, doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm nộp thuế đầu ra, trừ khi hàng hóa thuộc diện miễn thuế hoặc xuất khẩu.

Nghị định 181/2025/NĐ-CP bổ sung quy định về việc khấu trừ thuế đầu vào liên quan đến hàng tồn kho, cho phép doanh nghiệp hoàn thuế nếu chứng minh được hàng hóa không sử dụng được do lý do khách quan như hết hạn sử dụng. Về thuế TNDN, Luật Thuế TNDN 2025 quy định rằng khoản lỗ từ thanh lý có thể được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế, nhưng phải có chứng từ hợp lệ như biên bản kiểm kê và hợp đồng thanh lý.

Nếu không tuân thủ, doanh nghiệp có thể bị loại trừ chi phí, dẫn đến tăng nghĩa vụ thuế. Trong bối cảnh lạm phát và biến động giá cả, việc thanh lý giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro lưu kho lâu dài, nhưng đòi hỏi lập kế hoạch thuế cẩn thận để tránh tranh chấp với cơ quan thuế. Nhiều trường hợp thực tế cho thấy, doanh nghiệp nhỏ thường bỏ qua khấu hao dần hàng tồn kho, dẫn đến sai sót trong báo cáo quyết toán thuế hàng năm.

Xem thêm: Mẫu mẫu báo cáo hàng tồn kho bằng Excel

3. Lợi ích và rủi ro khi thực hiện thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn

Việc thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, chẳng hạn như cải thiện dòng tiền ngay lập tức bằng cách chuyển hóa hàng tồn thành tiền mặt, dù với mức giá thấp. Theo Thông tư 32/2025/TT-BTC, doanh nghiệp có thể ghi nhận khoản lỗ này như một phần của chi phí kinh doanh hợp lý, giúp giảm gánh nặng thuế TNDN trong kỳ tính toán.

Ngoài ra, hoạt động thanh lý còn giúp tối ưu hóa quản lý kho hàng, giảm chi phí lưu trữ và bảo quản, đặc biệt với hàng hóa dễ hỏng hoặc theo mùa vụ. Luật Thuế TNDN 2025 hỗ trợ bằng cách cho phép bù trừ lỗ từ thanh lý với lợi nhuận từ các hoạt động khác, góp phần cân bằng báo cáo tài chính.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất là ảnh hưởng đến lợi nhuận gộp, có thể làm giảm uy tín với cổ đông hoặc ngân hàng nếu lặp lại thường xuyên. Nghị định 181/2025/NĐ-CP cảnh báo về việc thanh lý giả mạo để trốn thuế, có thể dẫn đến phạt từ 20% đến 100% số thuế trốn tránh. Doanh nghiệp cần đánh giá kỹ lưỡng giá thị trường trước khi quyết định, tránh bán lỗ quá sâu dẫn đến mất cân đối tài chính. Trong thực tiễn, các công ty thương mại điện tử thường sử dụng thanh lý để xử lý hàng tồn kho dư thừa, kết hợp với chương trình khuyến mãi để giảm thiểu tác động tiêu cực.

Xem thêm: Cách thanh lý hàng tồn kho khi giải thể

4. Quy trình thực hiện thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn

Để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả, doanh nghiệp nên tuân thủ quy trình thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn một cách có hệ thống, dựa trên các quy định pháp lý hiện hành. Quy trình này không chỉ giúp ghi nhận chính xác mà còn tránh các sai sót thuế sau này.

Bước 1: Kiểm kê và đánh giá hàng tồn kho

Doanh nghiệp tiến hành kiểm kê toàn bộ hàng tồn kho để xác định phần hàng hóa cần thanh lý, bao gồm lý do như hư hỏng, lỗi thời hoặc dư thừa. Theo Luật Thuế GTGT 2024, việc này phải lập biên bản kiểm kê chi tiết, ghi rõ số lượng, tình trạng và giá vốn gốc. Bước này giúp xác định giá trị lỗ dự kiến và lập kế hoạch định giá bán hợp lý, tránh bán dưới mức tối thiểu theo quy định thị trường. Thông tư 32/2025/TT-BTC yêu cầu lưu trữ chứng từ kiểm kê ít nhất 10 năm để phục vụ kiểm toán thuế.

Bước 2: Lập kế hoạch và định giá thanh lý

Sau kiểm kê, doanh nghiệp lập kế hoạch thanh lý, bao gồm phương thức bán như đấu giá, bán lẻ hoặc chuyển nhượng nội bộ. Giá thanh lý phải thấp hơn vốn nhưng phải chứng minh được tính hợp lý, theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Lúc này, cần tham khảo ý kiến chuyên gia kế toán để tính toán tác động thuế, đảm bảo giá bán không vi phạm quy định chống bán phá giá. Bước này thường mất từ 1-2 tuần, giúp doanh nghiệp dự báo dòng tiền từ hoạt động.

Bước 3: Thực hiện thanh lý và hạch toán

Tiến hành bán hàng và xuất hóa đơn GTGT theo giá thực tế, đồng thời ghi nhận khoản lỗ vào sổ sách kế toán. Luật Thuế TNDN 2025 cho phép trừ khoản lỗ này vào chi phí chịu thuế, nhưng phải có hợp đồng và biên bản bàn giao. Sau thanh lý, doanh nghiệp nộp tờ khai thuế GTGT và điều chỉnh báo cáo tài chính kịp thời. Bước cuối cùng là lưu trữ hồ sơ để đối phó với thanh tra thuế, tránh phạt chậm nộp hoặc sai sót.

Bước 4: Báo cáo và quyết toán thuế

Cuối kỳ, doanh nghiệp tổng hợp dữ liệu thanh lý vào báo cáo quyết toán thuế TNDN và GTGT. Theo các quy định liên quan, nếu lỗ lớn, có thể yêu cầu hoàn thuế đầu vào chưa khấu trừ. Bước này đảm bảo tuân thủ đầy đủ, giúp doanh nghiệp tránh các khoản phạt lên đến hàng trăm triệu đồng nếu bị phát hiện sai phạm.

5. Câu hỏi thường gặp

Thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn có phải nộp thuế GTGT không?

Có, theo Luật Thuế GTGT 2024, mọi giao dịch thanh lý đều phải kê khai và nộp thuế GTGT với mức 10% trên giá bán thực tế, ngay cả khi giá thấp hơn vốn. Doanh nghiệp cần xuất hóa đơn đầy đủ để khấu trừ thuế đầu vào liên quan. Việc này giúp đảm bảo tính minh bạch, tránh bị cơ quan thuế truy thu sau này.

Lỗ từ thanh lý có được trừ vào thuế TNDN không?

Đúng vậy, Luật Thuế TNDN 2025 cho phép khoản lỗ từ thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn được tính vào chi phí hợp lý, miễn là có chứng từ hợp lệ như biên bản và hóa đơn. Tuy nhiên, lỗ phải phát sinh từ hoạt động kinh doanh chính đáng, không phải trốn tránh thuế. Doanh nghiệp nên hạch toán chính xác để bù trừ với lợi nhuận khác, giảm nghĩa vụ thuế hàng năm.

Làm thế nào để tránh rủi ro pháp lý khi thanh lý?

Để tránh rủi ro, doanh nghiệp cần tuân thủ Nghị định 181/2025/NĐ-CP bằng cách lập biên bản kiểm kê chi tiết và định giá minh bạch. Thông tư 32/2025/TT-BTC hướng dẫn lưu trữ hồ sơ đầy đủ. Nên tham khảo ý kiến chuyên gia thuế trước khi thực hiện để đảm bảo không vi phạm quy định chống bán phá giá hoặc trốn thuế, giúp bảo vệ lợi ích kinh doanh lâu dài.

Thanh lý hàng tồn kho thấp hơn giá vốn không chỉ là biện pháp xử lý hàng tồn mà còn là chiến lược tối ưu hóa tài chính cho doanh nghiệp. Việc tuân thủ các quy định pháp lý giúp tránh rủi ro thuế và tăng hiệu quả hoạt động. Nếu bạn đang gặp khó khăn trong quy trình này, hãy liên hệ ACC Khánh Hòa để nhận tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ thực hiện an toàn, hiệu quả. Đừng bỏ lỡ cơ hội cải thiện dòng tiền ngay hôm nay.