Hướng dẫn giải quyết tình huống tranh chấp địa giới hành chính

Tranh chấp địa giới hành chính là một vấn đề phức tạp, thường xảy ra giữa các đơn vị hành chính khác nhau do nhiều nguyên nhân khác nhau. Các tranh chấp này nếu không được giải quyết kịp thời và hiệu quả có thể gây ra nhiều hệ lụy, ảnh hưởng đến đời sống người dân, hoạt động quản lý nhà nước. Bài viết này ACC Khánh Hòa sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về quy trình và các bước cần thiết để giải quyết tranh chấp địa giới hành chính một cách hiệu quả và đúng pháp luật.

1. Địa giới hành chính là gì?

Hiện nay, pháp luật không đưa ra định nghĩa cụ thể về “địa giới hành chính“. Tuy nhiên, có thể hiểu địa giới hành chính là ranh giới xác định phạm vi quản lý của các đơn vị hành chính, được đánh dấu bằng các mốc địa giới. Đây là căn cứ quan trọng để phân định trách nhiệm của chính quyền các cấp trong việc quản lý dân cư, đất đai, kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội tại địa phương.

Việc xác định địa giới hành chính thường dựa trên nhiều yếu tố như: diện tích lãnh thổ, quy mô dân số, các mối quan hệ về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng, cũng như các đặc điểm lịch sử, truyền thống, tập quán và tình cảm của cộng đồng cư dân địa phương.

Theo quy định tại Điều 49 Luật Đất đai 2024, địa giới hành chính được xác lập theo các cấp đơn vị hành chính, bao gồm cấp xã, cấp huyện và cấp tỉnh.

Cơ sở để xác định địa giới hành chính thường bao gồm: diện tích lãnh thổ, số lượng dân cư, yếu tố lịch sử, văn hóa, truyền thống, tập quán địa phương, cũng như các mối quan hệ về kinh tế, chính trị, an ninh, quốc phòng và dân tộc.

2. Nguyên nhân dẫn đến tranh chấp địa giới hành chính

Dù hệ thống hồ sơ, bản đồ, mốc và đường địa giới hành chính đã được thiết lập để đảm bảo quản lý lãnh thổ hiệu quả, nhưng trong quá trình thực hiện, vẫn tồn tại nhiều bất cập dẫn đến tranh chấp giữa các địa phương. Những nguyên nhân chính có thể kể đến bao gồm:

• Sai lệch giữa bản đồ và thực tế: Trong quá trình thực hiện Chỉ thị 364-CT năm 1991, việc chuyển vẽ bản đồ địa giới hành chính cũ sang bản đồ mới chủ yếu được thực hiện trong phòng mà không đối chiếu thực tế. Điều này dẫn đến sự không trùng khớp giữa ranh giới trên bản đồ và tình hình canh tác, sản xuất lâu đời của người dân.
• Thiếu kiểm tra, rà soát tại thực địa: Nhiều địa phương chưa thực hiện việc kiểm tra, đối chiếu ranh giới hành chính trên thực địa, gây ra những sai lệch trong quá trình xác định phạm vi quản lý.
• Mất dấu và hư hỏng mốc địa giới: Các mốc địa giới hành chính được cắm từ trước đã bị hư hỏng, mất dấu do tác động của thời gian, sự phát triển kinh tế – xã hội, hoạt động san lấp mặt bằng và xây dựng các công trình lớn. Điều này dẫn đến sự phá vỡ hoặc biến dạng đường ranh giới hành chính giữa các địa phương.
• Thay đổi đơn vị hành chính nhưng thiếu cập nhật hồ sơ: Việc chia tách, sáp nhập các đơn vị hành chính như huyện, thị xã, thành phố và xã, phường, thị trấn đã làm thay đổi địa giới hành chính. Tuy nhiên, công tác lập và cập nhật hồ sơ địa giới chưa được chính quyền địa phương và cơ quan chức năng thực hiện đầy đủ, dẫn đến nhiều bất cập trong quản lý.

Những nguyên nhân trên đã làm nảy sinh tranh chấp về địa giới hành chính, ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước và đời sống của người dân tại các khu vực có liên quan.

3. Hướng dẫn giải quyết tình huống tranh chấp địa giới hành chính

Tranh chấp địa giới hành chính là một trong những vấn đề phức tạp, ảnh hưởng không chỉ đến công tác quản lý nhà nước mà còn tác động trực tiếp đến đời sống của người dân trong khu vực giáp ranh. Để giải quyết hiệu quả các tình huống tranh chấp địa giới hành chính, cần thực hiện đầy đủ các bước sau:

Bước 1. Xác định nguyên nhân và phạm vi tranh chấp

• Tiến hành rà soát các khu vực có tranh chấp để xác định nguyên nhân cụ thể (sai lệch giữa bản đồ và thực tế, thay đổi đơn vị hành chính chưa cập nhật hồ sơ, mất dấu mốc địa giới…).
• Phân loại tranh chấp theo cấp độ (tranh chấp giữa các xã, huyện, tỉnh) để có hướng giải quyết phù hợp.
• Thu thập đầy đủ hồ sơ, bản đồ địa giới hành chính đã được lập trước đó, đồng thời đối chiếu với thực tế trên địa bàn tranh chấp.

Bước 2. Tổ chức đối thoại và tham vấn ý kiến của các bên liên quan

• Chính quyền địa phương tổ chức các buổi làm việc với đại diện các địa phương có tranh chấp để trao đổi thông tin, làm rõ quan điểm và thống nhất phương án xử lý.
• Tiến hành tham vấn ý kiến của người dân sinh sống tại khu vực tranh chấp nhằm đảm bảo quyền lợi của họ được xem xét và bảo vệ.
• Trong trường hợp có sự khác biệt lớn về quan điểm, cần mời các cơ quan chuyên môn và các cấp chính quyền cấp trên tham gia để có hướng dẫn cụ thể.

Bước 3. Kiểm tra thực địa và đối chiếu hồ sơ pháp lý

• Thành lập tổ công tác liên ngành để khảo sát thực tế tại khu vực tranh chấp, đo đạc lại ranh giới để xác định tình trạng thực tế so với hồ sơ địa giới hành chính đã được thiết lập.
• Đối chiếu với các bản đồ địa giới hành chính đã được phê duyệt, hồ sơ lịch sử về quá trình quản lý, sử dụng đất tại khu vực có tranh chấp.
• Đánh giá tác động của các yếu tố lịch sử, truyền thống sinh sống, sản xuất, canh tác của người dân để có cơ sở đề xuất phương án giải quyết phù hợp.

Bước 4. Lập phương án giải quyết tranh chấp

• Trường hợp tranh chấp do sai lệch giữa bản đồ và thực tế: Điều chỉnh ranh giới trên bản đồ sao cho phù hợp với hiện trạng sử dụng đất và thỏa thuận giữa các địa phương.
• Trường hợp tranh chấp liên quan đến việc sáp nhập, chia tách địa giới hành chính: Tiến hành điều chỉnh hồ sơ địa giới hành chính theo đúng trình tự pháp luật, đảm bảo sự đồng thuận giữa các địa phương liên quan.
• Nếu tranh chấp vẫn chưa thể giải quyết ở cấp địa phương, cần kiến nghị lên các cơ quan có thẩm quyền để có quyết định chính thức.

Bước 5. Tăng cường quản lý địa giới hành chính và phòng ngừa tranh chấp

• Chính quyền địa phương cần chủ động rà soát, cập nhật và hoàn thiện hồ sơ địa giới hành chính, đảm bảo tính chính xác và phù hợp với thực tế.
• Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về địa giới hành chính nhằm nâng cao nhận thức của người dân và cán bộ quản lý địa phương.
• Tổ chức cắm mốc lại các khu vực địa giới hành chính có dấu hiệu bị mất dấu, hư hỏng để hạn chế nguy cơ tranh chấp trong tương lai.
• Đối với những khu vực có nguy cơ phát sinh tranh chấp, cần có cơ chế giám sát, theo dõi thường xuyên và kịp thời báo cáo lên cấp có thẩm quyền để có phương án xử lý sớm.

Việc giải quyết tranh chấp địa giới hành chính cần được thực hiện theo nguyên tắc tôn trọng lịch sử, truyền thống sinh sống và sản xuất của người dân, đồng thời đảm bảo sự thống nhất trong quản lý hành chính nhà nước.

>>> Xem thêm bài viết: Mẫu đơn xin xác nhận thay đổi địa giới hành chính

4. Hồ sơ địa giới hành chính bao gồm những gì?

Theo khoản 5 Điều 3 Thông tư 11/2024/TT-BNV, hồ sơ địa giới hành chính của các đơn vị cấp xã, huyện, tỉnh được quy định như sau:

Hồ sơ địa giới hành chính cấp xã

• Bản đồ ranh giới đơn vị hành chính cấp xã.
• Văn bản xác nhận vị trí mốc địa giới hành chính của cấp xã, cấp huyện, cấp tỉnh trên tuyến ranh giới cấp xã.
• Văn bản xác nhận tọa độ các mốc địa giới hành chính cấp tỉnh, huyện, xã trên tuyến ranh giới cấp xã.
• Danh sách tọa độ các điểm đặc trưng trên tuyến ranh giới cấp xã.
• Mô tả chung về phạm vi, đặc điểm địa giới hành chính cấp xã.
• Biên bản xác nhận mô tả tuyến ranh giới đơn vị hành chính cấp xã.
• Phiếu thống kê địa danh bao gồm khu dân cư, sông suối, đồi núi liên quan.
• Biên bản bàn giao hệ thống mốc địa giới hành chính các cấp.
• Bản sao quyết định hoặc văn bản của cơ quan có thẩm quyền về việc thành lập, giải thể, sáp nhập, chia tách hoặc điều chỉnh địa giới hành chính cấp xã.

Hồ sơ địa giới hành chính cấp huyện

• Bản đồ xác định ranh giới đơn vị hành chính cấp huyện.
• Văn bản xác nhận sơ đồ vị trí mốc địa giới cấp huyện, cấp tỉnh trên tuyến ranh giới đơn vị hành chính cấp huyện.
• Danh sách tọa độ mốc địa giới cấp huyện, cấp tỉnh và các điểm đặc trưng trên tuyến ranh giới cấp huyện.
• Mô tả tổng quan về ranh giới, đặc điểm địa lý hành chính cấp huyện.
• Biên bản xác nhận mô tả ranh giới đơn vị hành chính cấp huyện.
• Bản sao quyết định hoặc văn bản pháp lý về việc thành lập, giải thể, sáp nhập, chia tách hoặc điều chỉnh ranh giới đơn vị hành chính cấp huyện.

Hồ sơ địa giới hành chính cấp tỉnh

• Bản đồ ranh giới đơn vị hành chính cấp tỉnh.
• Văn bản xác nhận sơ đồ vị trí mốc địa giới cấp tỉnh trên tuyến ranh giới cấp tỉnh.
• Danh sách tọa độ các mốc địa giới hành chính cấp tỉnh cùng các điểm đặc trưng trên tuyến ranh giới cấp tỉnh.
• Mô tả tổng quát về địa giới đơn vị hành chính cấp tỉnh.
• Biên bản xác nhận mô tả ranh giới đơn vị hành chính cấp tỉnh.
• Bản sao văn bản của cấp có thẩm quyền về việc thành lập, giải thể, sáp nhập, chia tách hoặc điều chỉnh địa giới hành chính cấp tỉnh.

Những tài liệu trên là cơ sở pháp lý quan trọng giúp xác định rõ ranh giới hành chính giữa các đơn vị, từ đó đảm bảo việc quản lý và giải quyết tranh chấp hành chính hiệu quả.

>>> Xem thêm bài viết: Thay đổi địa giới hành chính là gì? Thủ tục thay đổi địa giới hành chính

5. Thẩm quyền giải quyết tình huống tranh chấp địa giới hành chính

Tranh chấp địa giới hành chính là vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về đất đai, hành chính và trật tự xã hội. Việc xác định thẩm quyền giải quyết các tranh chấp này cần tuân thủ chặt chẽ các quy định tại khoản 3, 4, 5, và 6 Điều 29 Luật Đất đai 2024 để đảm bảo sự thống nhất và ổn định trong quản lý lãnh thổ.

• Bộ Nội Vụ: Nếu ranh giới hành chính cấp tỉnh chưa được xác định rõ, dẫn đến khó khăn trong quản lý đất đai, Bộ Nội vụ sẽ chủ trì phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các địa phương liên quan để lập hồ sơ trình Chính phủ xem xét, quyết định.
• Ủy bản nhân dân các cấp: Trong trường hợp chưa xác định được địa giới hành chính cấp huyện hoặc cấp xã, Ủy ban nhân dân cấp trên trực tiếp có trách nhiệm chỉ đạo các đơn vị liên quan phối hợp giải quyết. Trong thời gian chưa có quyết định chính thức, Ủy ban nhân dân cấp trên trực tiếp sẽ tạm thời thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về đất đai tại khu vực chưa xác định địa giới. Nếu các bên không thể thống nhất phương án giải quyết, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ lập hồ sơ trình Chính phủ để có quyết định cuối cùng.
• Chính phủ: Chính phủ chịu trách nhiệm hướng dẫn và tổ chức giải quyết các tranh chấp, bất đồng về địa giới hành chính. Đối với các trường hợp chưa có sự thống nhất như quy định tại các khoản trên, Chính phủ sẽ trực tiếp xem xét, chỉ đạo xử lý để đảm bảo quản lý hành chính và đất đai hiệu quả.

Việc giải quyết tranh chấp địa giới hành chính đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, cơ quan chuyên môn và sự đồng thuận của nhân dân địa phương.

6. Các câu hỏi thường gặp 

Cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết tranh chấp địa giới hành chính?

Việc giải quyết tranh chấp địa giới hành chính được thực hiện theo từng cấp: UBND cấp trên trực tiếp sẽ chỉ đạo giải quyết, nếu không thống nhất được phương án thì UBND cấp tỉnh lập hồ sơ trình Chính phủ xem xét.

Quy trình giải quyết tranh chấp địa giới hành chính cấp xã như thế nào?

UBND cấp huyện chỉ đạo UBND cấp xã liên quan phối hợp xác định địa giới. Nếu không đạt được thống nhất, UBND cấp huyện báo cáo UBND cấp tỉnh để có phương án giải quyết.

Trường hợp địa giới cấp huyện chưa được xác định thì xử lý ra sao?

UBND cấp tỉnh chỉ đạo các huyện liên quan phối hợp giải quyết. Nếu không thống nhất được phương án, UBND cấp tỉnh lập hồ sơ trình Chính phủ quyết định.

Bộ Nội vụ có vai trò gì trong giải quyết tranh chấp địa giới hành chính?

Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các địa phương lập hồ sơ trình Chính phủ trong trường hợp chưa xác định được địa giới hành chính cấp tỉnh.

Giải quyết tranh chấp địa giới hành chính là một quá trình đòi hỏi sự kiên nhẫn, hợp tác và tuân thủ pháp luật từ tất cả các bên liên quan. Hy vọng rằng, những hướng dẫn trong bài viết này của ACC Khánh Hòa đã cung cấp cho bạn đọc những kiến thức hữu ích để giải quyết các tình huống tranh chấp địa giới hành chính một cách hiệu quả, góp phần vào việc duy trì trật tự xã hội, ổn định và phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.